ศิลปวัฒนธรรมบ้านถิ่น

วิถีชีวิต บ้านเรือนที่อยู่อาศัย รวมไปถึงการทอผ้า ล้วนแล้วแต่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมสำคัญที่บรรพบุรุษไทลื้อ ที่ได้ถ่ายทอดสู่ลูกหลาน และคงอยู่มาจนถึงยุคปัจจุบัน

 บ้านไม้ยกใต้ถุนสูง ที่ดูสวยงามแปลกตานี้  คือบ้านไทลื้อแบบดั้งเดิม  ที่สมาชิกสภาวัฒนธรรมตำบลบ้านถิ่น จ.แพร่ จำลองมาจากบ้านไทลื้อ สิบสองปันนา ซึ่งเป็นถิ่นฐานดั้งเดิมของชาวไทลื้อ  โดยตั้งอยู่ภายในวัดถิ่นใน ตำบลบ้านถิ่น อำเภอเมืองแพร่ จ.แพร่ เพื่อให้ลูกหลานชาวไทลื้อได้ศึกษาและรู้ถึงรากหง้า วิถีชีวิต ของชาวไทลื้อแต่เก่าก่อน  เนื่องจากในปัจจุบันไม่มีบ้านลักษณะเช่นนี้หลงเหลือให้เห็นในชุมชนแล้ว

เอกลักษณ์สำคัญของบ้านไทลื้อ  คือไม่มีการตอกตะปู  สร้างจากไม้สัก ไม้เต็ง และ ไม้รัง  จำนวนขั้นบันไดต้องเป็นเลขคี่ ได้แก่ 7 หรือ 9 ขั้น  หากจำนวนขั้นบันไดเป็นเลขคู่จะไม่เป็นสิริมงคล เพราะถือว่าเป็นบ้านของคนตาย

การแบ่งสัดส่วนภายในบ้านนั้นเรียบง่าย ข้างล่างเป็นใต้ถุน ส่วนด้านบนนั้นจะมีลานสำหรับปลูกพืชพักสวนสวนครัว ยกระดับเป็นที่นั่งพัก และมีมุมเล็กๆตั้งเตาไฟไว้สำหรับทำครัว ส่วนห้องนอน จะอยู่ทางทิศตะวันออกของตัวบ้าน ภายในห้องนอนนั้นถือเป็นที่ส่วนตัว หากเจ้าของบ้านไม่อนุญาตคนนอกห้ามเข้าเด็ดขาด  และมีม่านกั้นห้องนอนตามธรรมเนียม  ซึ่งสีของม่านนั้นจะใช้ สีขาว สีแดง หรือไม่ก็ใช้ผ้าลายดอกเท่านั้น ที่น่าสนใจ คือ ลักษณะของหน้าต่าง บ้านไทลื้อจะเรียกหน้าต่างว่า "ประตูป่อง" ซึ่งเป็นหน้าต่างแบบฝาเลื่อนแบบนี้

ที่บ้านไทลื้อหลังนี้ ไม่ได้เป็นเพียงแค่สิ่งก่อสร้าง แต่ที่นี่..ยังเป็นศูนย์รวมของชาวไทลื้อในชุมชน ที่พยายามอนุรักษ์และสืบสานวัฒนธรรมของชาวไทลื้อเอาไว้  ผู้เฒ่าผู้แก่จะมารวมตัวกันที่นี่ เพื่อถ่ายทอดวัฒนธรรมและภูมิปัญญาของบรรพบุรุษ ให้กับลูกหลานรุ่นหลัง  ไม่ว่าจะเป็นการร้องรำทำเพลง ที่สอดแทรกวิถีชีวิตเรื่องอาหารการกินพื้นบ้านไว้ในบทเพลง เช่นเพลง "ลำนำชนบท" เพลงนี้

รวมไปถึงการทอผ้า หรือที่เรียกว่า ตอหูกถุงหมาก โดยในสมัยโบราณผู้หญิงชาวไทลื้อทุกคนจะต้องทอผ้าเป็นและเย็บถุงหมากได้ มาวันนี้ผู้เฒ่าผู้แก่เกรงว่าวัฒนธรรมนี้จะเลือนหายไป  จึงรวมตัวกันตั้งกลุ่มทอผ้าและทำถุงหมากขึ้น เพื่อถ่ายทอดให้กับลูกหลาน และด้วยความที่มีฝีมือในเรื่องการเย็บปักถักร้อยและการประดิษฐ์ กลุ่มผู้สูงอายุไทลื้อบ้านถิ่น  ยังได้ตั้งกลุ่มศิลปะประดิษฐ์ผู้สูงอายุ เพื่อสร้างรายได้เสริมอีกด้วย